Antybiotyki są jednym z najważniejszych wynalazków medycyny, które zrewolucjonizowały
leczenie infekcji bakteryjnych. Choć w znaczący sposób uratowały miliony ludzkich istnień, ich
nadużywanie może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.
Zakłócenie równowagi mikrobioty jelitowej
Mikrobiota jelitowa to zbiór mikroorganizmów (głównie bakterii, ale także wirusów, grzybów i
innych drobnoustrojów) zasiedlających nasz układ pokarmowy. Odgrywa ona kluczową rolę w
kontekście naszego zdrowia. Bakterie jelitowe wspierają trawienie, produkcję niektórych witamin (np. witaminy K, B12), wzmacnia integralność jelitową, wspiera naszą odporność.
W jaki sposób antybiotykoterapia niszczy nasz naturalny mikrobom?
Antybiotyki działają nie tylko na szkodliwe bakterie, ale także na te korzystne (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) co może prowadzić do poważnych zaburzeń równowagi mikrobioty (dysbiozy).
Badania wskazują, że stosowanie antybiotyków może prowadzić do obniżenia różnorodności mikrobioty jelitowej, co zmienia jej skład na mniej zróżnicowany i potencjalnie bardziej podatny na infekcje. W badaniu opublikowanym w Nature (2018) wykazano, że stosowanie antybiotyków (szczególnie o szerokim spektrum działania, takich jak amoksycylina) prowadzi do znaczącej utraty różnorodności mikroorganizmów w jelitach, a niektóre zmiany mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy po zakończeniu leczenia (Jernberg et al., 2018).
Dysbioza może prowadzić do różnych problemów zdrowotnych, takich jak otyłość, cukrzyca typu 2, zaburzenia odporności, a nawet choroby neurodegeneracyjne. W badaniu opublikowanym w Cell (2013) naukowcy stwierdzili, że zmiany w mikrobiocie jelitowej spowodowane przez antybiotyki mogą prowadzić do rozwoju otyłości, zmieniając metabolizm tłuszczu i glukozy (Ridaura et al., 2013).
Oporność na antybiotyki
Rozwój oporności na antybiotyki jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń współczesnej
medycyny. Kiedy antybiotyki są stosowane niewłaściwie, na przykład w leczeniu infekcji
wirusowych lub przy niepełnym dokończeniu kuracji przez pacjenta, bakterie mogą rozwinąć
mechanizmy obronne, które sprawiają, że stają się odporne na działanie leku.
Badania wskazują, że nadmierne i niewłaściwe stosowanie antybiotyków w przypadku infekcji wirusowych, a także zbyt krótka kuracja w przypadku infekcji bakteryjnych, sprzyjają rozwojowi oporności. W przeglądzie opublikowanym w The Lancet (2015) zauważono, że oporność na antybiotyki rośnie w wyniku ich nadmiernego stosowania w krajach rozwiniętych, ale także w krajach rozwijających się, gdzie stosowanie antybiotyków jest mniej kontrolowane (Ventola, 2015).
Oporność na antybiotyki stanowi globalne zagrożenie. Z danych WHO wynika, że do 2050 roku oporność na antybiotyki może być przyczyną nawet 10 milionów zgonów rocznie, co przewyższa liczbę ofiar nowotworów (WHO, 2019).
Skutki uboczne – działania niepożądane antybiotyków
Choć antybiotyki są skuteczne w walce z infekcjami, mogą powodować szereg działań
niepożądanych, takich jak zaburzenia trawienia, reakcje alergiczne czy rozwój infekcji grzybiczych. Najczęściej występującym efektem ubocznym jest biegunka poantybiotykowa, której przyczyną jest zarówno zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej, jak i bezpośrednie działanie antybiotyku na ścianę jelita.
W badaniach przeprowadzonych przez The New England Journal of Medicine (2013) zauważono, że około 25-30% pacjentów stosujących antybiotyki doświadcza biegunki, która jest wynikiem zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej, szczególnie po stosowaniu antybiotyków o szerokim spektrum działania (Baxter et al., 2013).
Zaburzenia równowagi mikrobioty mogą również sprzyjać rozwojowi infekcji grzybiczych. Najczęściej dochodzi do rozwoju drożdżycy, wywoływanej przez Candida albicans, zwłaszcza po długotrwałym stosowaniu antybiotyków (Alem et al., 2014).
Jak minimalizować ryzyko?
Aby zminimalizować ryzyko związane z antybiotykoterapią, warto przestrzegać kilku zasad:
- Stosowanie antybiotyków tylko wtedy, gdy są niezbędne – Nie stosuj antybiotyków do leczenia infekcji wirusowych (np. grypa, przeziębienie), ponieważ nie będą one skuteczne.
- Dokończenie kuracji – Zawsze dokończ kurację antybiotykową, nawet jeśli poczujesz się lepiej. Przerwanie leczenia może sprzyjać nawrotowi infekcji i rozwojowi oporności.
- Probiotyki – podczas kuracji antybiotykami warto wspomóc się probiotykiem, by zminimalizować potencjalne skutki uboczne. Tu świetnie sprawdzą się drożdżaki Saccharomyces boulardii CNCM I – 745, które można przyjmować jednocześnie z antybiotykiem lub po skończonej antybiotykoterapii Lactobacillus rhamnosus (LGG).
- Konsultacje z lekarzem – Zawsze skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem antybiotykoterapii. Lekarz powinien dokładnie określić rodzaj infekcji i dobrać odpowiedni antybiotyk
Podsumowanie
Antybiotyki są niezwykle skutecznym narzędziem w leczeniu infekcji bakteryjnych, ale ich
nadużywanie i niewłaściwe stosowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Zmiany w mikrobiocie jelitowej, rozwój oporności na antybiotyki, a także działania niepożądane to tylko niektóre z problemów związanych z ich stosowaniem. Ważne jest, aby stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza i dbać o swoje zdrowie w trakcie i po zakończeniu kuracji.
Źródła:
- Jernberg, C., Lofmark, S., Edlund, C., & Jansson, J. K. (2018). Long-term impact of antibiotic exposure on the human intestinal microbiota. Nature, 454(7204), 227-231.
- Ridaura, V. K., Faith, J. J., Rey, F. E., et al. (2013). Gut microbiota from twins discordant for obesity modulate metabolism in mice. Science, 341(6150), 1241214.
- Ventola, C. L. (2015). The antibiotic resistance crisis: part 1: causes and threats. Pharmacy and Therapeutics, 40(4), 277-283.
- WHO. (2019). Antimicrobial Resistance: Global Report on Surveillance. World Health Organization.
- Baxter, A. W., Wilson, R., & McCarten, A. (2013). Antibiotic-associated diarrhea in adults: a review of the literature. The New England Journal of Medicine, 368, 1217-1223.
- Alem, M. A., & Koser, P. M. (2014). Candida albicans: A review of the role of microbiota in fungal infections. Microbiology and Infection, 10(9), 769-785.
