Kwas foliowy, znany również jako witamina B9, odgrywa kluczową rolę w planowaniu ciąży oraz w jej trakcie. Jego odpowiednia suplementacja jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju płodu i zdrowia przyszłej mamy. Najnowsze wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) z 2024 roku podkreślają znaczenie stosowania aktywnej formy kwasu foliowego, 5-metylotetrahydrofolianu (5-MTHF), ze względu na jego lepszą biodostępność i efektywność.
Dlaczego suplementacja kwasu foliowego jest tak ważna?
Kwas foliowy uczestniczy w syntezie DNA, podziałach komórkowych oraz w produkcji czerwonych krwinek. Jego odpowiedni poziom jest kluczowy dla zapobiegania wadom cewy nerwowej u rozwijającego się płodu, takim jak rozszczep kręgosłupa czy bezmózgowie. Wady te powstają we wczesnych tygodniach ciąży, często zanim kobieta zorientuje się, że jest w ciąży, dlatego tak istotne jest rozpoczęcie suplementacji jeszcze przed poczęciem.
Zalecenia dotyczące suplementacji kwasu foliowego według PTGiP:
• Kobiety planujące ciążę: Zaleca się rozpoczęcie suplementacji kwasu foliowego na co najmniej 12 tygodni przed planowaną koncepcją. Standardowa dawka to 400–800 µg dziennie.
• Kobiety w ciąży: W pierwszym trymestrze ciąży rekomenduje się kontynuację suplementacji w dawce 400–800 µg dziennie. W grupach podwyższonego ryzyka, takich jak kobiety z otyłością (BMI >30 kg/m²) lub z niedoborem folianów, dawka może być zwiększona do 5 mg dziennie, maksymalnie do 12. tygodnia ciąży.
• Kobiety w okresie laktacji: Zaleca się kontynuację suplementacji kwasu foliowego w dawce 400–800 µg dziennie przez cały okres karmienia piersią.
Warto podkreślić, że w grupach podwyższonego ryzyka, takich jak kobiety z otyłością (BMI >30 kg/m²) lub z niedoborem folianów, dawka może być zwiększona do 5 mg dziennie, maksymalnie do 12. tygodnia ciąży. Po tym okresie dawka powinna zostać dostosowana do standardowego poziomu.
Źródła kwasu foliowego w diecie:
Oprócz suplementacji, warto wzbogacić dietę w naturalne źródła folianów, takie jak:
• zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, sałata)
• rośliny strączkowe (fasola, soczewica)
• owoce cytrusowe
• produkty pełnoziarniste
• orzechy i nasiona
Należy jednak pamiętać, że nawet zrównoważona dieta może nie dostarczyć wystarczającej ilości kwasu foliowego, dlatego jego suplementacja jest kluczowa.
Podsumowanie
Suplementacja folianów jest nieodzownym elementem przygotowań do ciąży oraz jej przebiegu. Stosowanie odpowiednich dawek, zgodnie z najnowszymi wytycznymi PTGiP, znacząco zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka i wspiera zdrowie matki.
Kwas foliowy wpływa także na prawidłowy rozwój łożyska, procesy krwiotwórcze oraz podział komórek, co ma kluczowe znaczenie dla utrzymania ciąży i prawidłowego wzrostu płodu. Jego niedobory mogą prowadzić nie tylko do wad wrodzonych, ale również do przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej dziecka czy niedokrwistości u matki.
Dlatego tak ważne jest, aby przyszłe mamy nie bagatelizowały roli tej witaminy — zarówno poprzez suplementację, jak i odpowiednio zbilansowaną dietę. Pamiętajmy, że zdrowie dziecka zaczyna się jeszcze przed jego poczęciem, a dbanie o organizm już na etapie planowania ciąży to najlepszy prezent, jaki możemy mu dać.
Bibliografia
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. (2024). Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12, w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu.
