’Wiem, co powinnam jeść, ale tego nie robię.’ Dlaczego sama wiedza dietetyczna nie wystarcza?

Każdy doświadczony dietetyk zna tę historię na pamięć, bo słyszy ją niemal codziennie w swoim gabinecie. Opowiada ją inteligentna, świadoma kobieta, która potrafi z pamięci wyrecytować zasady zdrowego talerza, wie, czym jest indeks glikemiczny i dlaczego błonnik jest ważny. Przeczytała dziesiątki artykułów, kupiła kilka książek o zdrowym odżywianiu i z uwagą śledzi profile specjalistów w mediach społecznościowych. Teoretycznie jest ekspertem od swojego zdrowia. A jednak, gdy kończy opowieść, w jej głosie słychać bezsilność i frustrację, bo po ciężkim dniu w pracy znów znalazła pocieszenie na dnie pudełka z lodami. To zdanie: „Wiem, co powinnam jeść, ale po prostu tego nie robię”, jest jak refren, który łączy historie milionów osób przekonanych, że problem leży w ich „słabej woli” lub braku dyscypliny. Ale co, jeśli prawda jest zupełnie inna? Co, jeśli problem wcale nie tkwi w Tobie, ale w podejściu, które zakłada, że sama wiedza wystarczy, by zmienić głęboko zakorzenione nawyki?

Ten artykuł to podróż w głąb tego paradoksu. Zamiast dawać Ci kolejną listę „co jeść, a czego unikać”, zabiorę Cię za kulisy Twoich wyborów żywieniowych. Odkryjemy razem, dlaczego sama informacja jest bezsilna w starciu z emocjami, starymi nawykami i biologią naszego mózgu. Pokażę Ci, dlaczego to nie jest Twoja wina i jak nowoczesne podejście, łączące psychologię i dietetykę, może być kluczem do trwałej zmiany, o której marzysz.

• Zrozumiesz lukę między wiedzą a działaniem – odkryjesz, dlaczego znajomość zasad dietetyki nie przekłada się automatycznie na zdrowe wybory i dlaczego obwinianie się za to jest błędem.
• Poznasz ukrytą rolę emocji – zobaczysz, jak stres, nuda czy smutek sterują Twoim apetytem i dlaczego jedzenie stało się dla Ciebie narzędziem do regulacji nastroju.
• Odkryjesz, jak działa Twój mózg – dowiesz się o mechanizmach nawyków i układzie nagrody, które sprawiają, że tak trudno jest oprzeć się pokusom, i jak współczesna dietetyka wykorzystuje tę wiedzę.
• Zobaczysz, jak psychodietetyk może Ci pomóc – zrozumiesz, czym różni się praca z psychodietetykiem od tradycyjnych porad i dlaczego koncentruje się ona na „dlaczego jesz”, a nie tylko na „co jesz”.
• Otrzymasz wizję przyszłości – wyobrazisz sobie życie, w którym Twoje wybory są spójne z Twoimi celami, a wsparcie dietetyka online jest Twoim sprzymierzeńcem w tej transformacji.

Dlaczego sama wiedza o tym, co zdrowe, nie przekłada się na nasze talerze? O luce między wiedzą a działaniem.

Każdy doświadczony dietetyk zna to uczucie lekkiego zakłopotania, gdy pacjent z dumą prezentuje idealnie rozpisany w zeszycie plan posiłków, po czym ze spuszczoną głową przyznaje, że przez cały tydzień nie udało mu się zrealizować nawet połowy. Ta sytuacja doskonale ilustruje zjawisko, które w psychologii nazywane jest „luką między wiedzą a działaniem” (knowledge-action gap). Jest to przepaść dzieląca to, co wiemy, że powinniśmy robić, od tego, co faktycznie robimy. W kontekście odżywiania ta luka jest wyjątkowo szeroka i frustrująca. Dlaczego tak się dzieje?

Odpowiedź jest bardziej złożona niż popularne przekonanie o „słabej woli”. Gdyby zmiana nawyków żywieniowych zależała wyłącznie od siły charakteru, większość z nas odżywałaby się wzorowo. Problem w tym, że nasze codzienne decyzje dotyczące jedzenia są podejmowane w znacznie mniejszym stopniu przez racjonalną, świadomą część naszego mózgu (korę przedczołową), niż nam się wydaje. Badania pokazują, że nawet do 40-50% naszych codziennych czynności to nawyki – zautomatyzowane zachowania, które wykonujemy bez większego zastanowienia. Nasze wybory żywieniowe w dużej mierze podlegają właśnie tym automatom, a nie chłodnej kalkulacji wartości odżywczych.

Sama informacja rzadko kiedy jest wystarczającym motorem do trwałej zmiany zachowania. Pomyśl o innych sferach życia. Palacze doskonale wiedzą o szkodliwości palenia, a jednak dalej sięgają po papierosa. Wiemy, że regularna aktywność fizyczna jest kluczowa dla zdrowia, a mimo to tak trudno nam wstać z kanapy. Dzieje się tak, ponieważ informacja trafia do naszej racjonalnej części umysłu, podczas gdy nawyki, emocje i głęboko zakorzenione przekonania rezydują w znacznie potężniejszych, ewolucyjnie starszych strukturach mózgu. Dlatego właśnie praca nad zmianą stylu życia musi wykraczać poza samo edukowanie. Filozofia, która leży u podstaw mojej pracy, opisana na stronie głównej, opiera się właśnie na tym zrozumieniu – że zmiana wymaga pracy na wielu poziomach, a nie tylko przyswajania wiedzy.

Klasyczna dietetyka często koncentruje się na przekazywaniu wiedzy: co jeść, w jakich ilościach, jak komponować posiłki. To jest niezwykle ważny fundament. Bez niego nie wiedzielibyśmy, do czego dążyć. Jednak jest to tylko pierwszy krok. Psychodietetyka idzie dalej i zadaje pytanie: „Co sprawia, że pomimo posiadania tej wiedzy, wybierasz inaczej?”. Dopiero znalezienie odpowiedzi na to pytanie pozwala zbudować most nad przepaścią między tym, co wiesz, a tym, co robisz. Zrozumienie, jak mądrze podejść do tego procesu, jest kluczem do zdrowej redukcji, która nie kończy się frustracją.

Jaką rolę w naszych wyborach żywieniowych odgrywają emocje, których nie uczy nas klasyczna dietetyka?

Współczesna dietetyka coraz głośniej mówi o tym, o czym psychologowie wiedzieli od dawna: jemy nie tylko ustami, ale również sercem i głową. Wyobraź sobie taki scenariusz: masz za sobą wyjątkowo trudny dzień w pracy. Szef skrytykował Twój projekt, koleżanka z zespołu była niemiła, a do tego utknęłaś w korku w drodze do domu. Wchodzisz do mieszkania zmęczona i poirytowana. Twój racjonalny umysł podpowiada: „Zjedz przygotowaną wczoraj sałatkę z kurczakiem”. Ale jakaś inna, potężniejsza siła ciągnie Cię w stronę szafki ze słodyczami lub telefonu, by zamówić pizzę. W tym momencie nie chodzi o zaspokojenie fizycznego głodu. Chodzi o zaspokojenie głodu emocjonalnego – potrzeby ukojenia, pocieszenia, nagrody i odcięcia się od trudnych uczuć.

To zjawisko, nazywane jedzeniem emocjonalnym, jest jednym z głównych sabotażystów naszych dietetycznych planów. Jedzenie, zwłaszcza to bogate w cukier i tłuszcz, ma potężną zdolność do wpływania na biochemię naszego mózgu. Powoduje wyrzut neuroprzekaźników, takich jak dopamina i serotonina, które są związane z odczuwaniem przyjemności i poprawą nastroju. W ten sposób uczymy się (często już w dzieciństwie, gdy płacz był uciszany cukierkiem), że jedzenie jest szybkim i skutecznym sposobem na regulację emocji. Problem polega na tym, że jest to strategia krótkoterminowa, która w dłuższej perspektywie przynosi więcej szkody niż pożytku – w postaci poczucia winy, wstydu i dodatkowych kilogramów.

• Stres: Pod wpływem przewlekłego stresu organizm produkuje kortyzol, który zwiększa apetyt na wysokokaloryczne, „pocieszające” jedzenie. Sięgnięcie po coś słodkiego staje się próbą obniżenia napięcia.
• Nuda i pustka: Jedzenie może być sposobem na wypełnienie czasu i odwrócenie uwagi od braku stymulacji lub poczucia samotności. Chrupanie chipsów przed telewizorem często nie wynika z głodu, ale z nawyku i potrzeby „robienia czegoś z rękami”.
• Smutek i przygnębienie: W chwilach obniżonego nastroju jedzenie może działać jak plaster na zranioną duszę, oferując chwilowe pocieszenie i ciepło.
• Radość i nagroda: Używamy jedzenia również do celebracji. „Zasłużyłam na to ciastko”, „Trzeba to uczcić lodami” – to komunikaty, które wzmacniają skojarzenie jedzenia z nagrodą.

Klasyczny dietetyk może dać Ci idealny plan żywieniowy, ale ten plan nie uwzględnia faktu, że o 21:00 po kłótni z partnerem możesz poczuć nieodpartą potrzebę zjedzenia tabliczki czekolady. Praca w nurcie psychodietetyki koncentruje się na tym, by nauczyć Cię rozpoznawać swoje emocjonalne wyzwalacze i wyposażyć Cię w alternatywne, zdrowsze sposoby radzenia sobie z nimi. Chodzi o to, by stworzyć „apteczkę pierwszej pomocy emocjonalnej”, w której jedzenie nie jest jedynym lekarstwem. Czasem może to być spacer, gorąca kąpiel, rozmowa z przyjacielem czy 5 minut medytacji. To jest właśnie budowanie mostu nad wspomnianą wcześniej przepaścią.

Czy nasz mózg jest zaprogramowany, by sabotować nasze dietetyczne plany? O sile nawyków i biochemii przyjemności.

Dobry dietetyk wie, że walczymy nie tylko z zachciankami, ale z potężnymi, ewolucyjnie ukształtowanymi mechanizmami naszego mózgu. Nasz mózg jest z natury leniwy – uwielbia chodzić na skróty i oszczędzać energię. Dlatego tak chętnie tworzy nawyki. Charles Duhigg w swojej bestsellerowej książce „Siła Nawyku” opisał mechanizm, który rządzi naszymi automatycznymi zachowaniami – tzw. pętlę nawyku. Składa się ona z trzech elementów:

1. Wskazówka (Cue): To wyzwalacz, który informuje mózg, aby wszedł w tryb automatyczny i wybrał określony nawyk. Może to być pora dnia (np. 15:00 – czas na coś słodkiego), miejsce (kuchnia po pracy), emocja (stres) lub czynność (oglądanie filmu).
2. Zwyczaj (Routine): To samo zachowanie – fizyczne, umysłowe lub emocjonalne. W naszym kontekście będzie to sięgnięcie po ciastko, otwarcie paczki chipsów, zjedzenie lodów.
3. Nagroda (Reward): To coś, co pomaga mózgowi zapamiętać, czy dana pętla jest warta zachowania na przyszłość. Nagrodą jest zastrzyk cukru, uczucie przyjemności, chwilowe ukojenie, odwrócenie uwagi.

Za każdym razem, gdy pętla się zamyka, a my otrzymujemy nagrodę, połączenia neuronowe odpowiedzialne za ten nawyk stają się silniejsze. Po pewnym czasie zachowanie staje się tak zautomatyzowane, że wykonujemy je niemal bez udziału świadomości. Dlatego tak trudno jest po prostu „przestać” coś robić – walczymy wtedy z głęboko wyrytymi ścieżkami w naszym mózgu. Co gorsza, nasz mózg jest zaprogramowany, by preferować natychmiastową gratyfikację nad odroczoną nagrodą. Smak czekolady to przyjemność tu i teraz. Lepsze zdrowie, niższa waga czy większa sprawność to cele odległe w czasie. W starciu między natychmiastowym wyrzutem dopaminy a abstrakcyjną wizją przyszłego zdrowia, dopamina niemal zawsze wygrywa. To nie jest Twoja słabość – to biologia.

Tabela: Dekonstrukcja i przebudowa nawyku sięgania po słodycze po pracy

Element Pętli	Stary Nawy (Niekorzystny)	Nowy Nawy (Korzystny)
Wskazówka	Powrót do domu po stresującym dniu pracy. Uczucie zmęczenia i spadku energii.	Ta sama wskazówka pozostaje bez zmian. Powrót do domu, zmęczenie.
Zwyczaj	Automatyczne podejście do szafki i zjedzenie kilku ciastek lub batonika.	Świadoma zmiana zwyczaju: Zamiast iść do kuchni, idziesz do sypialni, przebierasz się w wygodne ubranie i robisz sobie filiżankę ulubionej, aromatycznej herbaty.
Nagroda	Chwilowy zastrzyk energii z cukru, poczucie ulgi i przyjemności.	Ukojenie nerwów dzięki ciepłemu napojowi, chwila dla siebie, relaks, poczucie dumy z podjęcia świadomej decyzji.

Praca z psychodietetykiem polega na tym, by stać się detektywem własnych nawyków. Razem identyfikujemy Twoje indywidualne pętle, a następnie, zamiast walczyć z nimi siłowo, staramy się je mądrze przeprogramować. Nie eliminujemy wskazówki, bo często jest to niemożliwe. Zmieniamy za to zwyczaj, starając się jednocześnie zapewnić mózgowi podobną, ale zdrowszą nagrodę. Czasami prosta zmiana, jak przygotowanie zdrowego i smacznego posiłku, który daje satysfakcję, może być kluczowa. Przykładem może być pyszny i sycący omlet, który może stać się nowym, zdrowym nawykiem śniadaniowym.

Czym różni się podejście psychodietetyka od tradycyjnych porad i dlaczego jest kluczem do sukcesu?

Skoro wiemy już, że sama wiedza to za mało, a na nasze wybory wpływają emocje i głęboko zakorzenione nawyki, staje się jasne, dlaczego tradycyjne podejście oparte wyłącznie na jadłospisach tak często zawodzi. Dobry dietetyk rozumie te ograniczenia i wie, kiedy potrzebne jest głębsze, bardziej holistyczne wsparcie. I tu właśnie na scenę wkracza psychodietetyka – dziedzina, która buduje mosty tam, gdzie klasyczna dietetyka napotyka mur.

Podstawowa różnica leży w centralnym pytaniu, które zadaje specjalista. Tradycyjny dietetyk, w tym często dietetyk kliniczny, skupia się na pytaniu: „CO jesz?”. Jego celem jest zbilansowanie diety pod kątem składników odżywczych, kalorii, witamin i minerałów. Jest to niezwykle ważne, zwłaszcza w kontekście chorób dietozależnych, gdzie precyzyjne zalecenia są kluczowe. Na przykład współpraca między dietetykiem a diabetologiem jest fundamentem leczenia cukrzycy. Jednak psychodietetyk idzie o krok dalej i zadaje fundamentalne pytanie: „DLACZEGO jesz tak, jak jesz?”.

To „dlaczego” otwiera drzwi do zupełnie innego wymiaru pracy. Zamiast wręczać Ci gotowy plan żywienia i oczekiwać, że będziesz go perfekcyjnie przestrzegać, psychodietetyk staje się Twoim partnerem w odkrywaniu przyczyn Twoich zachowań. Praca ta przypomina trochę pracę detektywa i trenera jednocześnie. Wspólnie szukacie odpowiedzi na pytania:

• Jakie emocje najczęściej prowadzą Cię do lodówki?
• Jakie przekonania na temat jedzenia i swojego ciała nosisz w sobie od dzieciństwa?
• W jakich sytuacjach najczęściej tracisz kontrolę nad jedzeniem?
• Jak wygląda Twój wewnętrzny dialog, gdy „zjesz coś złego”? Czy jest krytyczny i karzący?
• Jakie Twoje niezaspokojone potrzeby próbujesz zaspokoić jedzeniem?

Porównanie podejść: Tradycyjna Dietetyka vs. Psychodietetyka

Aspekt	Tradycyjna Dietetyka	Psychodietetyka
Główny cel	Zmiana składu diety, osiągnięcie celów wagowych i zdrowotnych.	Trwała zmiana zachowań żywieniowych, budowa zdrowej relacji z jedzeniem.
Narzędzia	Jadłospisy, tabele kalorii, zalecenia żywieniowe, analiza składu ciała.	Techniki z terapii poznawczo-behawioralnej, praca z emocjami, trening uważności (mindfulness), praca z nawykami, psychoedukacja.
Fokus	Na jedzeniu (co, ile, kiedy).	Na człowieku (dlaczego, jak, w jakich okolicznościach).
Miara sukcesu	Utracone kilogramy, poprawa wyników badań.	Poczucie kontroli, spokój w relacji z jedzeniem, brak poczucia winy, umiejętność radzenia sobie z emocjami bez jedzenia.
Rola pacjenta	Wykonawca zaleceń.	Aktywny partner w procesie zmiany, ekspert od samego siebie.

Wsparcie psychodietetyczne, takie jak opieka miesięczna czy opieka 3-miesieczna, to proces, w którym uczysz się nie tylko o jedzeniu, ale przede wszystkim o sobie. To inwestycja w umiejętności, które zostaną z Tobą na całe życie, długo po tym, jak skończy się jakakolwiek dieta. Dowodem na skuteczność tego typu interwencji są liczne badania potwierdzające efektywność terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) w leczeniu zaburzeń odżywiania i problemów z jedzeniem, o czym można przeczytać w publikacjach naukowych dostępnych na platformach takich jak Google Scholar.

Jak wygląda życie, w którym Twoje wybory żywieniowe są spójne z Twoją wiedzą i celami? Osiągnij to z pomocą dietetyka online.

Wyobraź sobie, że pewnego dnia budzisz się i coś jest inaczej. Znika ten nieustanny szum w głowie na temat jedzenia. Nie zaczynasz dnia od planowania, jak „być grzeczną” i czego sobie dziś odmówisz. Zamiast tego czujesz spokój. Kiedy dopada Cię głód, zadajesz sobie proste pytanie: „Na co moje ciało ma dziś ochotę, co da mi energię?”. A potem, bez walki i poczucia winy, przygotowujesz posiłek, który jest zarówno odżywczy, jak i smaczny. Właśnie tak wygląda życie, gdy zasypiesz przepaść między wiedzą a działaniem, a doświadczony dietetyk będzie Twoim przewodnikiem na tej drodze.

W tej nowej rzeczywistości jedzenie przestaje być Twoim wrogiem. Staje się Twoim sprzymierzeńcem. Rozumiesz, że sałatka nie jest „dobra”, a ciastko nie jest „złe”. To po prostu różne rodzaje paliwa i doświadczeń. Wybierasz sałatkę, bo czujesz, że Twoje ciało potrzebuje świeżości i witamin. A kiedy na spotkaniu ze znajomymi pojawia się pyszny sernik, zjadasz kawałek z prawdziwą przyjemnością, delektując się każdym kęsem, bez natrętnej myśli, że „jutro trzeba będzie to spalić”. Odzyskujesz wolność wyboru, bo Twoje decyzje nie są już dyktowane przez strach i poczucie winy, ale przez wewnętrzną mądrość i autentyczne potrzeby.

Ten stan spójności, w którym Twoje codzienne działania są naturalnym odzwierciedleniem Twojej wiedzy i wartości, jest w pełni osiągalny. To efekt procesu, w którym uczysz się słuchać swojego ciała, zarządzać emocjami i świadomie kształtować swoje nawyki. To świat, w którym nie potrzebujesz już kolejnej diety-cud, bo masz w sobie wszystkie narzędzia potrzebne do dbania o siebie w sposób zrównoważony i pełen życzliwości. Właśnie o budowanie takiej przyszłości chodzi w mojej pracy, o której więcej możesz przeczytać w zakładce o mnie.

W dzisiejszych czasach nie musisz nawet wychodzić z domu, aby uzyskać profesjonalne wsparcie na tej drodze. Dietetyk online to wygodna i skuteczna forma współpracy, która pozwala na regularny kontakt i elastyczne dopasowanie do Twojego trybu życia. Niezależnie od tego, gdzie mieszkasz i jak bardzo napięty masz grafik, możesz umówić się na konsultację dietetyczną lub kontrolną za pośrednictwem wideorozmowy. Dostęp do wsparcia jest na wyciągnięcie ręki, a rezerwacja terminu w kalendarzu online zajmuje tylko chwilę.

Jeśli historia o przepaści między wiedzą a działaniem jest Twoją historią. Jeśli masz dość poczucia winy i frustracji. Jeśli jesteś gotowa, by wreszcie zrozumieć, co tak naprawdę kieruje Twoimi wyborami i odzyskać spokój w relacji z jedzeniem – to znaczy, że jesteś we właściwym miejscu. Zapraszam Cię do kontaktu. Zróbmy razem ten pierwszy, najważniejszy krok na moście, który połączy to, co wiesz, z tym, jak żyjesz na co dzień.